
'30.000 zorgmedewerkers verliezen hun baan'; De aanleiding
NRC.NEXT
17 oktober 2014 vrijdag
Section: weten; Blz. 2
 Floor Rusman
Dat meldden verschillende media, nadat het ministerie van VWS de cijfers op zijn site zette 
'Dertigduizend zorgmedewerkers verliezen baan', meldden verschillende media dinsdag. Dit is minder dan gevreesd, werd erbij gezegd: eerder ging het ministerie nog uit van 54.000 baanverliezers. In juni maakten we hier al een factcheck over, omdat toen allerlei cijfers werden genoemd, variërend van 16.000 tot 100.000. Onze conclusie was: er valt niet te zeggen hoeveel mensen hun baan verliezen, want de gevolgen van de decentralisaties zijn nog in dichte mist gehuld. Nu brengt het kabinet toch weer een cijfer naar buiten. Is er nu dan meer duidelijkheid? 
Het ministerie meldde het nieuws zelf op zijn website. Het cijfer kwam uit de nieuwe 'arbeidsmarkteffectrapportage' van onderzoeksbureau Panteia, dat grondig onderzoek heeft gedaan naar de effecten van de zorgdecentralisaties op de arbeidsmarkt. 
Om te weten of dit aantal klopt, moet je een heleboel factoren meewegen. Dat lijkt misschien saai en technisch, maar als je bedenkt dat het om daadwerkelijke mensen gaat, snap je dat dit geen abstract verhaal is. 
Ten eerste een simpele vraag: waarover gaat het rapport van bureau Panteia? Het onderzoekt de werkgelegenheidsontwikkeling in de langdurige zorg, ondersteuning en jeugdhulp. Dat het cijfer zou gaan over 'de zorg' klopt dus al niet, want bijvoorbeeld huisartsen en ziekenhuizen vallen erbuiten - en ook daar verdwijnen banen. Om een beeld te geven: in 2013 nam de werkgelegenheid in de hele sector zorg en welzijn af met 36.040 personen, van wie er 19.670 in de langdurige zorg werkten. 
Dan de tweede simpele vraag: als het kabinet zegt dat 30.000 zorgmedewerkers hun baan verliezen, wanneer is dit dan het geval, en vanaf welk moment wordt er gerekend? In het rapport staat dat in 2015 ten opzichte van 2013 het aantal mensen dat werkt in de langdurige zorg, met 30.300 is afgenomen. Maar ook voor 2017 is er een prognose: dan neemt het aantal werknemers in de langdurige zorg af met 41.400. Het antwoord op de vraag welk cijfer klopt, hangt af van welk jaar je neemt. 
En dan nog een kanttekening. In de tabel met cijfers over de werkgelegenheidsontwikkeling in de langdurige zorg is onderscheid gemaakt tussen verschillende sectoren, zoals de GGZ en de huishoudelijke hulp. In sommige sectoren gaan er werknemers af, in andere komen ze erbij; het totale cijfer weegt deze getallen tegen elkaar af. Het aantal mensen dat zijn baan verliest, ligt hoger dan dit gewogen cijfer: er mogen dan bijvoorbeeld banen bijkomen in de wijkverpleging, maar daar hebben ontslagen huishoudelijke hulpen weinig aan. Wanneer je de afname van alle werknemers in de langdurige zorg bij elkaar optelt, kom je op 388.000 mensen. 
Maar! Er is nog een belangrijk voorbehoud. De prognoses zijn gemaakt op basis van de budgetten die de komende jaren beschikbaar zijn voor de zorg, maar over de besteding van dit geld is nog veel onduidelijk. Panteia zegt het zelf in het rapport: ,,Het is nu nog niet volledig duidelijk wat de precieze arbeidsmarkteffecten van de stelselwijzigingen zijn. ( ) De getoonde aantallen zijn daarom theoretisch en indicatief en geen echte prognoses." Het onderzoeksbureau waarschuwt dat de aantallen nog kunnen oplopen, omdat sommige beleidsmaatregelen pas in 2016 of 2017 ingaan en omdat veel gemeenten inzetten op een 'zachte landing': ze stellen het nemen van al te harde maatregelen nog even uit. 
En dan het laatste, misschien wel belangrijkste punt van kritiek op het cijfer van het ministerie. Alleen al in 2013 hebben zoals gezegd 19.670 mensen in de langdurige zorg hun baan verloren; dit meldde staatssecretaris Van Rijn ook in een Kamerbrief van 7 juli. Op basis hiervan kun je verwachten dat het aantal in 2015 boven de 30.000 zal uitkomen. Dit is ook wat Panteia signaleert. Uit een werkgeversenquête bleek dat zorgaanbieders meer werkgelegenheidsafname verwachten dan de Panteia-prognoses voorspellen. Simpeler gezegd: de prognoses geven een beeld op basis van de zorgbudgetten, maar in werkelijkheid neemt de werkgelegenheid harder af. 
Overigens, dit is nog goed om te bedenken: in niet alle gevallen gaat het om ontslagen. Het kan ook gaan om het aflopen van tijdelijke contracten en om het niet vervangen van gepensioneerden. Maar ook dat houdt in dat er minder werkgelegenheid is in de zorg. 
Volgens het ministerie van VWS verliezen 30.000 zorgmedewerkers hun baan, minder dan het ministerie eerder verwachtte. Op dit cijfer valt van alles af te dingen. Zo gaat het over 2015, terwijl het werkgelegenheidsverlies daarna doorgaat. Ook geeft het een gemiddelde van verschillende sectoren. In sommige sectoren komen er banen bij, maar in de verliezende sectoren gaan bij elkaar opgeteld 388.000 mensen minder werken. Daarnaast ligt het werkelijke aantal volgens onderzoeksbureau Panteia waarschijnlijk hoger. Belangrijk is bovendien dat het kabinet spreekt over de hele zorg, terwijl het rapport ging over de langdurige zorg. In de gehele zorg zijn alleen al in 2013 36.040 mensen minder gaan werken. Op basis van deze bedenkingen beoordelen wij het cijfer als onwaar. 
 